• چهارشنبه ۲۹ آذر ماه، ۱۳۹۶ - ۱۰:۰۳
  • دسته بندی : اجتماعی
  • کد خبر : 969-9714-5
  • خبرنگار : ----
  • منبع خبر : ----

احیای روابط سنتی با آیین شب چله در خراسان جنوبی

شب یلدا در استان خراسان جنوبی نیز به شب چله یا به گویش محلی «شو چله» معروف بوده که مردم در این شب با شرکت در شب‌نشینی‌های طولانی و خوردن انواع میوه و تنقلات سعی در بهتر گذراندن طولانی‌ترین شب سال دارند.

به گزارش ایسنا منطقه خراسان جنوبی، شب یلدا آخرین شب پاییز و طولانی‌ترن شب سال است که از قدیم به عنوان "شب چلَه" نامگذاری شده است.

در گذشته زمستان حقیقی را دو ماه می‌دانستند و به چهل روز اول "چلَه بزرگ" و به بیست روز بعد "چلَه کوچک" می‌گفتند و در ابتدای چلََه بزرگ جشن شب چلَه می‌گرفتند. شب چلَه یا شوچلَه بلندترین شب سال است در واقع شبی است که از آنجا به بعد شب‌ها رو به سراشیبی می‌افتد. بعد از شب چله از طول شبها کاسته شده و بر طول روز افزوده می‌شود.

برپا کردن کرسی ذغالی از ویژگی‌های شب چلَه در خراسان جنوبی است و یکی از دلایل این امر نیز استقبال از فصل سرد زمستان است.

گذاشتن یک سینی بزرگ موسوم به مجمعه از دیگر رسوم شب چله است که در آن انواع میوه‌ها و آجیل می‌گذاشتند.

معمولا همه افراد فامیل بر گرد این کرسی جمع می‌شدند و افسانه‌های قدیمی که در لهجه محلی به "اوسونه" مشهور است را بیان می‌کردند و از این طریق شب خاطره‌انگیزی را برای خود به ثبت می‌رساندند.

برای برگزاری این جشن خانواده‌ها سعی می‌کنند، تا حد امکان انواع میوه و آجیل محلی از جمله عناب، سنجد، توت خشکه، برگه هلو، برگه زردآلو، تخمه، هندوانه، خربزه و انار را آماده و از مهمانان پذیرایی کنند.

سید احمد برآبادی مسئول حوزه پژوهش اداره کل میراث فرهنگی خراسان جنوبی در گفت و گو با ایسنا گفت: شب یلدا در خراسان به "شب چله" معروف و دارای پیشنیه دیرینه‌ای است و مردم در این شب با شرکت در شب نشینی‌های طولانی و خوردن انواع میوه و تنقلات سعی در بهتر گذراندن طولانی‌ترین شب سال دارند.

وی افزود: مردم این منطقه برای استقبال نخستین روز از سردترین فصل سال تا آنجا که توان مالی دارند، در خرید میوه‌های مخصوص شب یلدا مانند هندوانه، انار و خربزه کوتاهی نمی‌کنند.

مسئول حوزه پژوهش اداره کل میراث فرهنگی خراسان جنوبی اظهارکرد: بردن هدیه به خانه عروس با عنوان "شب چله‌ای" از دیگر مراسم شب یلدا در استان خراسان به ویژه مناطق جنوبی این استان است.

برآبادی ادامه داد: در این شب برای دخترانی که به تازگی نامزد شده‌اند، ازسوی خانواده داماد، هدایایی فرستاده می‌شود و خانواده‌های عروس و داماد دور هم جمع می‌شوند.

کف زنی؛ آئین سنتی شب چله در خراسان جنوبی

مسئول حوزه پژوهش اداره کل میراث فرهنگی خراسان جنوبی گفت: یکی از آیین‌های ویژه شب یلدا در استان خراسان جنوبی بویژه شهرستان قاینات برگزاری مراسم "کف زدن" است.

برآبادی افزود: کف نوعی شیرینی است که با زدنِ آب "چوبک" و شیرین کردن آن به دست می‌‏آید. برای تهیه این شیرینی محلی مقداری "چوبک" یا "بیخ" (که ریشه نوعی گیاه صحرایی است) را کوبیده و چند بار در آب می‌‏جوشانند و چون این آب تلخ است، آن را عوض می‌کنند و مجدداً می‏‌جوشانند. این کار را آنقدر تکرار می‏‌کنند که تلخی آب گرفته شود و هیچ طعمی نداشته باشد. این آب را می‏‌گذارند سرد شود، آنگاه آن را در ظرف بزرگی که بهتر است تغار سفالی باشد، می‏‌ریزند.

وی اظهارکرد: مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام "دسته گز" این مایع را آنقدر هم می‌زنند تا به صورت کف درآید، البته این کار باید در محیط سرد صورت گیرد و معمولا هم زدن با آهنگ خاصی ادامه می‌یابد تا "کف" سفت شود.

مسئول حوزه پژوهش اداره کل میراث فرهنگی خراسان جنوبی گفت: آنگاه مقداری شیره انگور یا شیره شکر و یا پودر شکر را به تدریج به آن اضافه می‌کنند و زدن کف را ادامه می‏دهند تا خوب مخلوط شود و "کف" شیرین شود. وقتی که "کف" از هر جهت آماده شد آن را در ظرف‌هایی می‏‌کشند و روی آن را مغز کوبیده گردو، بادام، پسته و تخم رازیانه (بادیان) می‏پاشند و با سرانگشت آن را می‌‏خورند.

برابادی تصریح کرد: " کفی" که بدین سان به دست می‏آید خوراکیِ شیرین، لذیذ، مطبوع، معطّر و خوشگواری است که مقدار زیادی از آن را می‌‏توان خورد. قبل از آنکه "کف" را شیرین کنند؛ برای شوخی و تفریح گاهی مقداری از آن را به سر و صورت یکدیگر می‌‏مالند و چون این کف رنگ و طعم و بویی ندارد، آزاری به کسی نمی‏‌رساند. این عمل باعث خنده و موجبی برای تفریح است. گاهی نیز در شب‌های برفی برای شگون مقداری از کف را روی برف‌ها می‌ریزند.

تبلور مفهوم همدلی در بازی‌های دسته‌جمعی شب یلدا

محمد حسن قلندری، محقق و نویسنده خراسانجنوبی نیز در گفت‌وگو با ایسنا گفت: شب چلَه در آداب و رسوم مردم خراسان‌جنوبی جنبه دیگری نیز دارد که این کار را در اصطلاح «شب چلَگی» می‌گویند.

وی افزود: مراسمی که هنوز هم با شور خاصی برگزار می‌شود، این مراسم مخصوص پسرانی است که با دختری نامزد کرده‌اند و دختر هنوز در خانه پدرش است.

این محقق و نویسنده خراسان‌جنوبی بیان کرد: در این مراسم، خانواده داماد هدایای مرسومی را از جمله کفش و لباس زمستانی، میوه و شیرینی به شکل‌های زیبا بسته‌بندی می‌کنند و به همراه بزرگان فامیل برای عروس می‌برند، به علاوه این‌که هر خانواده به تناسب بضاعت خود ممکن است یک النگو یا انگشتر طلا نیز برای عروس خود در شب چله ببرند.

 قلندری اظهار کرد: بازی‌های دسته جمعی همچون گل یا پوچ، طرح معما و چیستان و بازگویی قصه و داستان‌های قدیمی توسط سالخوردگان و بزرگان فامیل و گرفتن فال حافظ از دیگر مراسم شب یلدا در بیرجند و سایر شهرستان‌های خراسان‌جنوبی است.

 وی ادامه داد: در برخی از مناطق خراسان‌جنوبی شب یلدا شکوه خاصی داشته و همواره در تمام خانواده‌های مورد احترام بوده است.

این محقق و نویسنده خراسانجنوبی بیان کرد: مردم هنگام برداشت محصولاتی نظیر انار، انگور، خربزه و هندوانه مقداری از این میوه‌ها را برای مصرف در شب یلدا در مکان‌های سرد و در خانه‌های قدیمی و گنبدی نگهداری کرده تا در شب یلدا در کنار خانواده و اقوام از این میوه‌ها تناول کنند.

 قلندری خاطرنشان کرد: در پایان شب به رسم دیرینه خانواده‌های ایرانی، میهمانان با آجیل، میوه و شیرینی پذیرایی می‌شوند، در گذشته برای پذیرایی از برگه زردآلو، هلو، چغندر، تخمه خربزه، هندوانه و شاهدانه به جای آجیل، میوه و شیرینی امروز استفاده می‌شد.

وی با بیان اینکه مردم عقیده دارند با خوردن هندوانه شب یلدا در طول سال احساس تشنگی نخواهند کرد، تصریح کرد: امروزه مشکلات کاری، روحی، روانی، اقتصادی، چشم و هم‌چشمی‌ها یلدا را کم رنگ کرده است.

این محقق و نویسنده خراسان‌جنوبی بیان کرد: در گذشته بسیاری از معذوریت‌های امروزی را نداشتند و به داشته‌های خود قانع بودند و برپایی این گونه مراسم، سرمایه‌ای نمی‌خواست.

 قلندری یادآورشد: امروزه چشم وهم‌چشمی‌ها، رقابت‌های غلط‌‌ و گرانی به مراسم یلدا لطمه زده است و باید سعی کنیم این موارد را در صله رحم دخالت ندهیم.

این روزها شاید کمتر خانواده‌ای باشند که مصصم شده تا در یلدایشان پای تلگرام و اینستاگرام را باز نکنند و چه خوب است، خانواده‌ها یلدا را به دور از چشم و هم چشمی و با آیینی ساده جشن بگیرند.

وقتی آیین باستانی ایرانیان رنگ مجازی به خود گرفته و انواع پیام‌های تبریک، برش‌های تزئینی هندوانه و عکس‌های لوکس که نه تنها حرف از آیین شب یلدا نمی‌زند، بلکه تنها فرهنگ چشم و هم‌چشمی را ترویج می‌دهد.

و چه حیف که نسل امروز خبر از کرسی‌های قدیم و خنده و شادی ندارد و برایش بیگانه است و فقط یک حرف که یلدا عجب آیین پرمعنایی است.

در شب یلدا که بهانه‌ای برای گردهم آمدن فامیل برای دوستی و نزدیکی است، با وجود فضای مجازی غبار فراموشی بر سنت حسنه صله‌رحم پوشانده می‌شود و فضای سرد خانه‌ها را سردتر از شب‌های دیگر کرده و آغازی است برای زمستان سرد و بی‌روح.

پس چه خوب است که برای پاسداشت این آیین کهن امسال جشن یلدا را متفاوت برگزار کنیم و بیشتر از کنار هم بودن لذت ببریم.

گزارش از سپیده قلندری اسفدن


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: